Theo thông tin từ nền tảng Sina Tech, mới đây, một trong những phòng thí nghiệm AI hàng đầu thế giới, Google DeepMind đã chính thức thông báo tuyển dụng vị trí nhân sự mang tên “Triết gia” (Philosopher), động thái ngay lập tức thu hút sự chú ý của giới công nghệ.
Vị trí này được tuyển dụng không phải với vai trò cố vấn hay cộng tác viên bán thời gian, mà là một vị trí chính thức trong hệ thống nhân sự.
Người được lựa chọn đảm nhiệm vị trí này là Henry Shevlin, Tiến sĩ Triết học và chuyên gia Đạo đức trí tuệ nhân tạo, đến từ Đại học Cambridge.
Ông chính thức gia nhập công ty từ tháng 5 năm nay, với định hướng nghiên cứu tập trung vào ý thức máy móc, mối quan hệ giữa con người và máy móc, cùng mức độ sẵn sàng cho kỉ nguyên trí tuệ nhân tạo tổng quát.
Không chỉ riêng DeepMind, cùng thời điểm, nhiều công ty công nghệ lớn khác cũng được cho là đang có những động thái tương tự. Điều này đã cho thấy cuộc đua AI dường như đang bước sang một giai đoạn mới, nơi những câu hỏi mang tính triết học bắt đầu trở thành mối quan tâm cốt lõi của giới công nghệ toàn cầu.
Thoạt nghe, quyết định này có thể khiến nhiều người nghĩ rằng Google đang “làm màu”. Thế nhưng, nếu nhìn sâu hơn, đó có thể là dấu hiệu cho thấy các tập đoàn công nghệ tại Thung lũng Silicon đang chuẩn bị cho một tương lai mà ngay chính họ cũng bắt đầu lo ngại.
Lý do nằm ở chỗ, AI đang thay đổi logic vận hành của xã hội loài người theo cách chưa từng có. Nếu trước đây, công nghệ chủ yếu giải quyết các bài toán về hiệu suất và chất lượng trong thế giới vật lý, thì các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) ngày nay đã bước sang một cấp độ hoàn toàn khác.
Các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) không chỉ xử lý dữ liệu, mà còn biết cách lấy lòng người dùng, thậm chí có thể gợi mở những tương tác đầy cảm xúc. Chúng có thể cùng con người thảo luận về đúng - sai, công bằng, giá trị sống và ý nghĩa của cuộc đời con người.
Những phản hồi từ AI vì thế không còn đơn thuần là thông tin, mà đang tác động trực tiếp đến cảm xúc, nhận thức, các mối quan hệ, khả năng phán đoán, thậm chí là những quyết định mang tính sống còn của con người.
Và khi AI bắt đầu mô phỏng tư duy của nền văn minh nhân loại, một câu hỏi lớn lập tức xuất hiện, đó làai sẽ là người định nghĩa hệ giá trị cho nó? AI nên tin vào điều gì, ủng hộ điều gì và phản đối điều gì?
Đây chính là lý do Thung lũng Silicon bắt đầu tìm đến triết học.
Điển hình như Anthropic, công ty đang cạnh tranh quyết liệt với Elon Musk, đã thành lập riêng một đội ngũ chuyên về “căn chỉnh nhân cách”, với nhiệm vụ dạy AI cách “làm người”, thậm chí xây dựng cả một “bản hiến pháp” cho trí tuệ nhân tạo.
Trong khi đó, AI cũng đang từng bước thay đổi cách xã hội vận hành.
Nếu trước kia, chính phủ đặt ra luật lệ, thì nay thuật toán ngày càng có tiếng nói trong việc định hình các quy tắc. Nếu trước kia, tòa án quyết định điều gì được phép lan truyền, thì giờ đây, thuật toán đề xuất quyết định nội dung nào xuất hiện trước mắt người dùng.
Tương tự, nếu nhà máy từng quyết định cách thức lao động, thì nay các nền tảng số đang chi phối cách hàng triệu tài xế, shipper và nhà sáng tạo nội dung làm việc, kiếm sống, thậm chí tồn tại.
Từ việc tác động đến dòng chảy dư luận, điều phối lao động, cho tới định hình sản xuất tri thức và nghiên cứu khoa học tương lai, các công ty công nghệ đang dần chuyển mình từ vai trò “nhà cung cấp công cụ” thành một dạng “hệ điều hành của xã hội”.
Điều đáng chú ý hơn cả là nếu AI tiếp tục tiến hóa, thứ mà AI tiếp quản có thể sẽ là chính năng suất lao động.
Dù Sam Altman và Elon Musk có nhiều bất đồng, nhưng cả hai lại cùng chia sẻ một nhận định, đó là trong tương lai, phần lớn con người có thể không còn cơ hội việc làm, hoặc thậm chí không còn cần phải lao động, mà chỉ cần sống bằng những nguồn lực được phân phối sẵn.
Bởi lẽ, nếu kỷ nguyên AGI (trí tuệ nhân tạo tổng quát) thực sự xuất hiện, đó sẽ không đơn thuần là một cuộc nâng cấp công nghiệp. Đó sẽ là sự tái cấu trúc toàn diện giá trị lao động của con người, kéo theo sự biến mất vĩnh viễn của hàng loạt việc làm, đồng thời làm thay đổi sâu sắc mối quan hệ giữa doanh nghiệp và xã hội.
Nếu trước đây, mối quan hệ ấy là “bạn làm việc, tôi trả lương”, thì trong tương lai, nó có thể trở thành “doanh nghiệp dùng AI tạo ra của cải khổng lồ, rồi dùng chính nguồn lực ấy để nuôi dưỡng xã hội”.
Khi đó, vấn đề không còn thuộc phạm trù kinh doanh, mà đã trở thành câu chuyện của cả nền văn minh.
Cũng vì thế, các công ty công nghệ hàng đầu nước Mỹ đang sớm đặt ra một câu hỏi căn bản: nếu con người không còn phải làm việc, chúng ta sẽ còn lại điều gì? Phẩm giá, sức sáng tạo, cảm xúc hay chỉ là năng lực tiêu dùng?
Do đó, việc tuyển dụng các triết gia chính là cách họ tìm lời giải cho tương lai ấy.
Xa hơn, điều này còn phát đi một tín hiệu mạnh mẽ hơn: các công ty công nghệ đang dần tiến hóa thành những “quyền lực bán chủ quyền”, nơi khả năng định hình trật tự thế giới có thể không còn nằm riêng trong tay các quốc gia, mà còn thuộc về các nền tảng AI.
Nếu trước kia, cạnh tranh toàn cầu là cuộc đua về thép và chiến hạm, rồi chuyển sang chip bán dẫn, năng lực tính toán và năng lượng, thì cuộc cạnh tranh sâu xa hơn trong tương lai có thể là: ai được quyền định nghĩa hệ giá trị của AI, quyết định cỗ máy phục vụ ai, con người nên trở thành điều gì và của cải sẽ được phân phối ra sao.
Đó chính là những câu hỏi mà các triết gia đang được giao nhiệm vụ trả lời.
Và cũng vì vậy, việc các “ông lớn” công nghệ tuyển dụng vị trí triết gia có thể không đơn thuần là một chiến lược nhân sự, mà là bước chuẩn bị âm thầm cho cách họ định hình thế giới tương lai.
*Theo Sina Tech
