'Để hiểu một người' - Chúng ta đang sống trong thời đại khủng hoảng kết nối
Thứ chúng ta cần nhất là các mối quan hệ, và thứ mà chúng ta xử lý vụng về nhất dường như cũng là các mối quan hệ.
Trong cuộc sống, bạn có từng như thế này không? Khi sếp phê bình một hiện tượng nào đó trong cuộc họp, bạn liền lo lắng không yên, cho rằng đó là ám chỉ mình: Khi bạn bè trả lời tin nhắn muộn, bạn lại nghĩ rằng họ đang cố tình xa lánh mình, rồi thấp thỏm bất an: Khi đồng nghiệp đăng một dòng trạng thái trên mạng xã hội, bạn cảm thấy có câu nào đó nhắm đến mình, rồi cứ buồn bã mãi không thôi.
Chỉ từ một câu nói, một cử chỉ, thậm chí một biểu cảm của người khác, bạn lập tức suy diễn ra hàng chục khả năng. Điều này không chỉ dễ gây hiểu lầm trong các mối quan hệ mà còn khiến bản thân bạn rơi vào vòng xoáy tiêu hao năng lượng không hồi kết.
Nhà tâm lý học Tưởng Lương từng đưa ra một khái niệm: Thoát khỏi kịch bản. Mỗi người đều có một "kịch bản" riêng trong tâm trí và thường dựa trên nhận thức của mình để phân tích hành vi của người khác. Nhưng nếu bị cuốn vào đó quá sâu, chúng ta sẽ không thể nhìn thấy thế giới thực.
Trên thực tế, những bất an trong đầu ta phần lớn chỉ là tưởng tượng do chính ta tạo ra, còn người khác thực sự chẳng có thời gian để để ý đến ta nhiều như vậy. Trong giao tiếp, không cần phải suy đoán quá mức về người khác. Càng nghĩ nhiều, càng tiêu hao năng lượng; càng phân tích sâu, càng kiệt quệ tinh thần.
Chekhov đã khắc họa một viên chức nhỏ nhạy cảm trong truyện ngắn "Cái chết của viên chức nhỏ". Nhân vật chính trong lúc xem kịch vô tình hắt hơi, làm nước bọt bắn lên đầu một vị tướng. Anh ta lập tức tái mặt vì sợ hãi, vội vàng xin lỗi tướng quân.
Vị tướng không để tâm, chỉ phất tay rồi tiếp tục xem kịch. Nhưng viên chức nhỏ lại nghĩ rằng cái phất tay tưởng chừng như vô tình ấy chính là biểu hiện của sự bất mãn. Thế là anh ta càng khẩn thiết xin lỗi hơn. Vị tướng có phần bất đắc dĩ, bảo anh ta: "Thôi nào, ngồi xuống đi! Để ta nghe kịch!" Thế nhưng viên chức nhỏ càng thêm hoảng hốt, càng chắc chắn rằng vị tướng đang tức giận với mình.
Trong ba ngày tiếp theo, anh ta liên tục tìm đến để xin lỗi. Đến lần thứ sáu, vị tướng bị làm phiền đến mức phát cáu, bực bội nói: "Thôi đủ rồi! Ta đã quên mất chuyện này từ lâu, thế mà ông cứ nhắc mãi!" Nhưng Tchervyakov (viên chức nhỏ) lại tự phân tích: "Ông ta nói là đã quên, nhưng ánh mắt ông ta đầy sát khí!" Và rồi, chính những suy nghĩ này đã dồn ép Tchervyakov đến mức sợ hãi đến chết.
Sự nhạy cảm giống như một con dao hai lưỡi—nó giúp ta cảm nhận tinh tế hơn, nhưng cũng khiến ta dễ bị tổn thương, sa lầy vào sự tự phủ định và tiêu hao tinh thần.
Nhà văn Matsuura Yataro từng nói: "Cái gọi là bế tắc trong cuộc sống, chẳng qua là những xiềng xích do chính bạn tưởng tượng ra mà thôi."
Phần lớn những muộn phiền trong các mối quan hệ thực chất đều xuất phát từ sự nhạy cảm thái quá và suy nghĩ quá mức của chính ta. Nhiều chuyện vốn dĩ rất đơn giản, nhưng ta lại tự vẽ ra hàng loạt chi tiết, thêm vào vô số suy đoán, khiến chân tướng bị bóp méo hoàn toàn—rốt cuộc chỉ làm mình thêm mệt mỏi mà chẳng có chút ý nghĩa nào.
Đừng tự biên tự diễn, vì thực ra chẳng có nhiều khán giả như bạn tưởng.
Luật sư La Tường cũng từng nói: "Nói một cách phũ phàng thì, trong mắt người khác, bạn không quan trọng như bạn nghĩ đâu."
Khi giao tiếp, hãy thu lại những cảm nhận quá mức nhạy cảm, vì tất cả những suy đoán và phân tích kia, suy cho cùng cũng chỉ là ảo giác mà thôi.
Siêu mẫu người Hoa trẻ nhất trong lịch sử Victoria's Secret, Chen Yu, khi mới bắt đầu đi trên sàn catwalk, một đồng nghiệp người Pháp bỗng nói với cô: "Wow! Đùi của bạn giống hệt đùi của một vận động viên."
Chen Yu không hiểu ý, phân tích mãi, nhất là với giọng điệu quá mức của đồng nghiệp, cô cuối cùng đã cho rằng đó là một lời chế giễu về đôi chân mập của mình. Vì thế, cô âm thầm tránh xa người đồng nghiệp ấy, bắt đầu chú ý giảm cân, liên tục điều chỉnh dáng đi và thay đổi phong cách của mình. Nhưng càng làm như vậy, cô càng cảm thấy kết quả thể hiện ra lại không tốt như trước. Cho đến một lần, Chen Yu vô tình nghe thấy đồng nghiệp người Pháp ấy khen đường nét đôi chân của cô rất đẹp khi nói chuyện với người khác trong phòng vệ sinh. Lúc đó cô mới hiểu, hóa ra ban đầu đồng nghiệp chỉ là đang khen ngợi chân của mình một cách chân thành.
Thực ra, ban đầu Chen Yu rất thích người đồng nghiệp người Pháp có tính cách thẳng thắn này, nhưng vì những suy nghĩ tưởng tượng trong đầu mà hai người luôn duy trì một mối quan hệ xa cách. Cô quyết định từ nay không phân tích lời nói của người khác quá nhiều, ngay cả khi có nghi vấn, cô sẽ hỏi thẳng người đó. Kể từ đó, trạng thái của cô ngày càng tốt hơn, và các mối quan hệ xã hội cũng trở nên thuận lợi hơn.
Việc luôn bận tâm đến hành vi của người khác, phân tích quá mức động cơ và suy nghĩ của họ sẽ dẫn đến các kết quả sau: Làm phức tạp hóa những chuyện đơn giản, tạo ra ngày càng nhiều kẻ thù tưởng tượng. Phóng đại vấn đề của bản thân, thổi phồng những sai sót và thất bại của mình.
Nhà văn Milan Kundera từng nói: " Việc giao phó bản thân cho ánh mắt của người khác để đánh giá chính mình chính là nguồn gốc của sự bất an và nghi ngờ". Quá quan tâm đến cái nhìn của người ngoài chỉ khiến bản thân không vững vàng, do dự và không thể tiến về phía trước.
Khi chúng ta giảm thiểu tiếng nói bên ngoài và tập trung vào những gì mình thực sự muốn, chỉ khi đó ta mới có thể sống thoải mái trong nhịp điệu của riêng mình, và tự tin bước đi trên con đường của mình.
Đại học Cornell (Mỹ) từng thực hiện một thí nghiệm: Những người tham gia được yêu cầu mặc áo phông có in hình khuôn mặt phóng đại của một ngôi sao nổi tiếng, sau đó bước vào một căn phòng đầy sinh viên. Họ cảm thấy vô cùng xấu hổ, nghĩ rằng tất cả mọi người trong phòng sẽ để ý đến bộ trang phục kỳ quặc của mình. Họ tin rằng những tiếng thì thầm xung quanh là những lời bàn tán về mình, rằng những cử chỉ của người khác đang ám chỉ và đánh giá mình.
Thế nhưng, theo thống kê, chỉ có 23% số người thực sự chú ý đến họ.
Thực tế là, ai cũng bận rộn với cuộc sống của riêng mình. Quá để ý đến ánh mắt của người khác, bạn chỉ khiến bản thân ngày càng đánh mất chính mình trong thế giới của họ.
Nhà tâm lý học Vũ Chí Hồng từng kể một câu chuyện về một cô gái có tâm tư nhạy cảm: Khi báo cáo công việc, cô thấy sếp nhíu mày trong lúc xem báo cáo, lập tức lo lắng suy đoán rằng mình đã làm sai điều gì đó. Cả buổi sáng, cô trăn trở vì điều đó, mãi đến chiều, sếp bất ngờ nhắc tên cô trong nhóm chat để khen ngợi. Lần khác, sau khi đi công tác về, cô thấy đồng nghiệp đang uống trà sữa cùng nhau, liền có cảm giác bị cô lập. Ngay sau đó, cô bắt đầu tự vấn bản thân, nghĩ rằng mình đã làm gì sai, thậm chí bi quan rằng: "Đúng là chẳng ai thích mình cả."
Không ngờ, tan làm, đồng nghiệp lại chủ động rủ cô đi ăn món lẩu mà cô yêu thích nhất. Một lần khác, người tiền bối đã dìu dắt cô đi công tác xa, nhắn tin nhờ cô chỉnh lại định dạng của một tài liệu. Nhưng phải rất lâu sau cô mới nhìn thấy tin nhắn. Cảm thấy có lỗi, cô vội vàng gọi điện xin lỗi, nhưng người tiền bối chỉ nhẹ nhàng nói: "Không sao, không cần nữa đâu."
Thế nhưng, điều này lại càng khiến cô áy náy hơn. Sau khi cúp máy, cô tiếp tục suy nghĩ, lo lắng rằng người tiền bối có lẽ đã rất thất vọng về mình. Nghĩ mãi không yên, cuối cùng cô nhắn một đoạn dài mấy trăm chữ để giải thích và xin lỗi. Người tiền bối buộc phải nhấn mạnh lần nữa rằng cô ấy thật sự không hề bận tâm.
Một người nếu không kiểm soát được suy nghĩ của mình, sẽ dễ rơi vào vòng xoáy nội tâm vô tận, mất đi quyền kiểm soát cuộc đời.
Những chuyện đơn giản, nếu bị suy diễn quá mức, sẽ ngày càng phức tạp. Những điều buồn bã, nếu bị đào sâu quá mức, sẽ càng trở nên đau lòng hơn.
Gặp người thì cứ tùy duyên, gặp chuyện thì cứ tùy tâm, như vậy mới có thể sống ung dung tự tại, đón nhận được - mất một cách nhẹ nhàng.
▽
Dư Hoa từng viết trong "Sống": Cuộc sống thuộc về chính cảm nhận của mỗi người, không thuộc về ánh nhìn của bất kỳ ai khác. Con người sống một đời, chỉ khoảng hơn ba vạn ngày, tự làm hài lòng bản thân mới là sự tôn trọng lớn nhất đối với cuộc đời.
Không cần phân tích quá nhiều về người khác, càng không cần xoay vòng trong ánh mắt của họ. Hãy học cách tự tiếp thêm sức mạnh, chăm sóc tốt nhu cầu và cảm xúc của bản thân, rồi từ đó ung dung xây dựng một vòng tròn xã giao phù hợp với chính mình.
Khi bạn cực kỳ thành thật với bản thân, cũng chính là lúc bạn trở nên bất khả chiến bại.
