Bên tách cà phê: Triết gia Jean-Jacques Rousseau và khát vọng xã hội ‘người được là Người'

10/12/2019 10:17
Bên tách cà phê: Triết gia Jean-Jacques Rousseau và khát vọng xã hội ‘người được là Người'

​​​​​​​Không gian hàng quán cà phê là nơi chốn khơi gợi những ý nguyện sống mà thâm tâm người thưởng lãm ước vọng. Như triết gia Jean-Jacques Rousseau và những học giả cùng thời đã mường tượng về một xã hội phúc lành cho con người.

Cuộc khủng hoảng tâm thức thời đại và ý niệm nhân loại phúc lành

Cà phê du nhập vào Pháp trong thế kỷ 17, đến thế kỷ 18 Pháp trải qua giai đoạn phát triển rực rỡ, được xem là thời đại của “ánh sáng” (Siècle des Lumières). Thời đại ánh sáng hướng đến ý niệm khai sáng và tiến bộ, thức tỉnh con người vượt qua thiên kiến vô minh để phát triển tính chân - thiện - mỹ của loài người về tinh thần cũng như vật chất, từ đó đạt được cuộc sống tự do và hạnh phúc đích thực.

Để hiểu hàm nghĩa “sánh sáng” phải tường tận nguồn gốc đưa đến thời đại này. Từ giữa thế kỷ 17, châu Âu rơi vào cuộc khủng hoảng tâm thức (La Crise de la conscience européenne). Con người dần nhận thấy sự phi lý của các định chế chính trị làm phân hóa giai cấp và quyền con người. Lòng người vẫn hướng về Thượng Đế toàn năng nhưng lại nghi ngờ hệ tư tưởng, thế giới quan và vũ trụ quan của giáo hội, đỉnh điểm là khi khoa học tự nhiên càng phát triển thì niềm tin vào giáo lý càng giảm sút. Bất lực trước vấn nạn chính trị và tôn giáo dẫn đến mất niềm tin vào chính bản thân mình.

Cuộc khủng hoảng tâm thức manh nha ý niệm tái tạo cộng đồng nhân loại phúc lành trên trần thế, bắt đầu bằng sự đào luyện nhân cách và lý tính cho từng cá thể, sau đó quảng bá ra đại chúng. Giới học giả trở thành tầng lớp tinh hoa giữ sứ mạng khai sáng, phổ biến chân lý, các tư tưởng tiến bộ, nâng cao chuẩn mực đạo đức nhằm chuẩn bị tinh thần và xây dựng lực lượng chuyển hóa xã hội. Nói cách khác, “Hãy truyền bá ánh sáng của lý trí, đức hạnh! Hạnh phúc sẽ đến ngay trong tay các bạn” là niềm tin tổng quát của thời kỳ này.

Từ ý niệm trên lại hình thành hình ảnh “Con Người lý tưởng” với bản chất là trân trọng và thực hành chân lý, điều thiện và cái đẹp. Vượt qua những tệ đoan mê muội, tham lam, ích kỷ… và bất toàn xã hội, cùng tiến tới hoàn thiện lối sống để mưu cầu hạnh phúc.

Quán cà phê Café Procope (khai trương năm 1686) - một trong những quán cà phê lâu đời nhất của Paris trở thành nơi chốn đối thoại, truyền bá tri thức của những triết gia khai sáng Voltaire, Diderot, d'Alembert, Rousseau, Montesquieu… Cũng chính tại quán cà phê này, những nhà khai sáng đã thu thập tư liệu kiến thức trên thế giới viết nên cuốn Encyclopédie – cuốn bách khoa toàn thư truyền bá kiến thức nhân loại về khoa học, nghệ thuật, tuyên truyền tư tưởng tự do, bình đẳng… như một phương tiện để mỗi cá nhân tự xây dựng trí tuệ, tự giải phóng để đạt được hạnh phúc trần thế.

Khế ước xã hội

Cùng biên soạn Encyclopédie nhưng triết gia Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) lại có tư tưởng khác với đại đa số học giả cùng thời. Ông công nhận giá trị tự do, bình quyền nhưng cũng đồng thời tin rằng trong một xã hội lý tưởng, quyền tự do và chính trị, tôn giáo sẽ hòa đồng, tương trợ lẫn nhau.

Bất chấp những phản ứng không đồng tình, Jean-Jacques Rousseau vẫn viết những bài luận về khoa học, nghệ thuật, giáo dục… cố gắng đưa ra một mô hình xã hội kiểu mẫu. Trong số đó, tác phẩm quan trọng nhất, có tầm ảnh hưởng sâu rộng nhất của Rousseau là “Bàn Về Khế Ước Xã Hội”.

Theo quan điểm của Jean-Jacques Rousseau “Đến một lúc nào đó sức mạnh của con người sẽ không đủ để duy trì sự sống của mình trước những trở ngại do thiên nhiên gây ra. Loài người sẽ bị diệt vong, nếu tiếp tục sống trong tình trạng sơ khai mà không tìm cách cải thiện nó. Vì con người không thể tạo ra những sức mạnh mới mà chỉ kết hợp và điều khiển những sức mạnh sẵn có, do đó phải tìm cách hợp nhất tất cả các sức mạnh vượt mọi yếu điểm thiên nhiên”.

Hợp nhất sức mạnh phải đảm bảo sự tự do cho mỗi cá nhân, chính vì thế, khi viết “Bàn Về Khế Ước Xã Hội”, Rousseau tìm nguyên lý thiết lập nên nhà nước và chính quyền điều hành theo nguyện vọng và ý chí tập thể.

Rousseau đặt ý chí tập thể ở vị trí cao nhất, bởi nếu tất thẩy mọi người đều làm theo ý muốn của cá nhân, xã hội sẽ hỗn loạn và nhân loại sẽ lùi bước. Và như thế, con người cần từ bỏ lối sống theo cảm xúc và liên kết với nhau thông qua một khế ước (Hiến pháp/ thỏa thuận chung).

Một khi quyền lợi riêng tư được gạt bỏ ra ngoài mỗi cá nhân, người lãnh đạo xã hội phải tìm ra quy tắc xã hội tốt nhất thích hợp với quốc gia. Rousseau nhận định lãnh đạo xã hội phải là “Người có một trí tuệ siêu tuyệt. Trí tuệ ấy thấy rõ mọi ham muốn của con người mà không thiên về một ham muốn nào. Trí tuệ ấy không dính líu tới bản chất của từng người nhưng am hiểu nó tường tận. Hạnh phúc của trí tuệ ấy độc lập với con người nhưng lại quan tâm đến hạnh phúc của con người. Trí tuệ ấy xây dựng sự nghiệp cao cả ở đời này cho kết quả ở đời sau”.

Rousseau cũng luận rõ những khó khăn thực tế nếu thuyết của ông được áp dụng. “Làm sao nhân dân có thể đưa ra những ý chí tập thể sáng suốt?” Ý chí tập thể được kết tinh từ lý trí cộng đồng. Vì vậy, con người cần có tri thức để hiểu rõ bản chất sự vật, nhận diện thực tại xã hội và con đường đi đến nguyện vọng chung của xã hội, đảm bảo ý chí chung không bị tham vọng cá nhân xuyên tạc.

Như thế, cần có chính sách giáo dục tốt để công dân biết yêu quốc gia, hiểu bổn phận, nghĩa vụ và đạo đức công dân. Ông khẳng định, kiến thức giúp cho nhân loại có được cuộc sống tốt đẹp. Quốc gia có những công dân có tinh thần trách nhiệm cũng như được giáo dục sẽ hiểu ích lợi của việc đặt nguyện vọng tập thể trên ước muốn cá nhân. Xã hội được xây dựng từ ý chí tập thể sáng suốt sẽ là thiên đường trên trần thế, và con người có thể được sống đúng bản chất con người.

“Bàn về Khế Ước Xã Hội” của Jean-Jacques Rousseau thể hiện tính nhân văn và triết lý hành động sâu sắc, đặc biệt là thái độ tôn trọng và đề cao vai trò ý chí chung của của nhân dân. Do thế, “Bàn về Khế Ước Xã Hội” đã góp phần không nhỏ vào sự hình thành Hiến pháp Hoa kỳ 1787 và Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948. Hội Meirokusha (Hội những nhà khai sáng Nhật Bản) đã dịch thuật tác phẩm kinh điển này làm nền tảng tri thức cho phong trào canh tân Nhật Bản.

“Bàn về Khế Ước Xã Hội” cũng là một trong 100 cuốn sách được Nhà sáng lập, Chủ tịch Tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ tâm huyết lựa chọn tạo lập nên Tủ sách Nền Tảng Đổi Đời. Tủ sách bao quát toàn bộ mọi lĩnh vực căn cốt của đời sống, hợp nhất tinh hoa của toàn nhân loại nhằm xây dựng trí huệ và sự minh triết toàn diện cho người Việt, góp phần kiến tạo nên một dân tộc hình mẫu, dẫn dắt và đi tới sự giàu có toàn diện về thể chất, vật chất, tinh thần.

Quả nhiên, đồng thời với thời đại khai sáng, hàng quán cà phê đã trở thành không gian lịch sử, là nơi chốn mà nhận thức về tương lai của nhân thế và quá khứ của nhân tình được tái cơ cấu trong sự đổ vỡ của rất nhiều niềm tin. Cà phê, từ đặc tính của mình, đã hóa thành biểu tượng cho chính sự khải ngộ của cả một thời đại tỉnh thức chuyển mình tiến về phía ánh sáng.

Đón đọc kỳ sau: Cà phê thức tỉnh nhân tình – Phong cách Ý


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Muôn kiếp nhân sinh - Nhân quả, kim chỉ nam hướng con người về thiện lương

Muôn kiếp nhân sinh không phải là tài liệu nghiên cứu hay một cuộc phỏng vấn dài với những câu hỏi và trả lời.... Đây sẽ là một-cuốn-sách-đặc-biệt!
2

Trương Ngọc Ánh làm độc giả của hiện tượng 'Muôn kiếp nhân sinh’

Tác phẩm mới Muôn kiếp nhân sinh của GS John Vu - Nguyên Phong tiếp tục "gây sốt" trong cộng đồng mạng bằng những bài viết chia sẻ và sự đồng cảm chân thành từ phía độc giả. Trong số độc giả có không ít người nổi tiếng như diễn viên Trương Ngọc Ánh, MC Quỳnh Hương...
3

'Muôn Kiếp Nhân Sinh' của GS. John Vu – Nguyên Phong đã phát hành 100.000 bản sau 45 ngày

Tác phẩm của GS John Vũ - Nguyên Phong không chỉ bán chạy mà còn tạo nên sự chú ý chưa từng có từ cộng đồng mạng và mọi giới trong xã hội.
4

8 câu nói kinh điển trong tiểu thuyết Kim Dung. Đọc và ngẫm về cuộc đời

Võ thuật chính là chuyện cổ tích cho người lớn và Kim Dung đã vẽ nên một "vũ trụ" với những anh hùng xuất chúng cùng những bài học quý báu về cuộc đời.
5

Đường mây trên đất hoa của Nguyên Phong, tác phẩm bị ‘thất truyền’ chính thức ra mắt bạn đọc

Sau khi tìm đọc những tác phẩm nổi tiếng Hành trình về phương Đông, Muôn kiếp nhân sinh… nhiều bạn đọc có nhu cầu tìm kiếm những cuốn khác của tác giả Nguyên Phong. Tuy nhiên, có nhiều cuốn như Đường mây trên đất hoa, Đường mây trong cõi mộng… ngay cả chính tác giả cũng không còn giữ bản thảo.

Khuyến học: Bí mật thứ 9 của đất nước khiến người Việt nể phục: Thói xấu tệ hại nhất, ngấm ngầm trong mỗi người là gì?

Việc xây dựng xã hội tự do không chỉ là việc của chính phủ, chính trong nhân dân cũng đang thải ra nhiều thứ độc hại. Nếu chỉ cải cách chính trị không thôi cũng không thể gột sạch những thứ độc hại đó ngay được. Cội rễ của nó phải bắt nguồn từ nền dân khí quốc gia" - Fukuzawa Yukichi.

Bài 3 - Binh pháp Tôn Tử chỉ rõ kiên nhẫn là phương châm hàng đầu của các nhà khởi nghiệp

Mọi nhà khởi nghiệp đều biết mùi thất bại. Nhưng những người thành công là những người bền chí, nhẫn nại để giành thắng lợi trong những cuộc chiến tiếp theo.

Đến Paris gặp sử gia Sài Gòn

Tòa nhà trường Viễn Đông Bác Cổ (EFEO) nằm trong một dãy phố hiền hòa, cách quảng trường Trocadero và tháp Eiffel nhộn nhịp không xa.

Khuyến học - Vì sao Hoa hậu Mai Phương Thúy nói tuổi trẻ ‘nên sống điên rồ hơn một chút’?

Là một đại sứ truyền cảm hứng của Hành trình Từ Trái Tim, Hoa hậu Mai Phương Thúy thấm nhuần các giá trị từ những cuốn sách mà Trung Nguyên Legend đem tặng thế hệ trẻ cả nước. Bài viết dưới đây sẽ lý giải cho câu nói của cô trong một lần tặng sách đầy ý nghĩa cùng Hành trình.

Sách mới dành cho sinh viên “Bước ra thế giới”

Theo công ty phân tích Gartner, đến năm 2020, sẽ có trên 26 tỉ thiết bị được kết nối, có thể “nói chuyện” với nhau và tạo ra “mạng lưới khổng lồ các vật được kết nối”. Mối quan hệ giữa con người và các thiết bị này, giữa các thiết bị với các thiết bị, sẽ thay đổi hoàn toàn bản chất của công việc và xã hội.

Binh Pháp Tôn Tử trong kinh doanh - Bài 2: Dùng binh pháp Tôn Tử để hiểu rõ đối thủ là yếu tố quyết định sự thành bại

Đối với bất cứ doanh nghiệp nào, mức độ hiểu biết về đối thủ là yếu tố quyết định sự thành bại. Hiểu rõ ưu nhược điểm và thực trạng của doanh nghiệp mình là điều cơ bản, nhưng dù hiểu rõ nhất về bản thân cũng chỉ mới giải được một nửa phương trình.

Giáo dục không la mắng: Hãy tạo ra những đứa trẻ tự do, hồn nhiên và tinh nghịch

Bố mẹ đừng đặt nặng vấn đề thành công hay thất bại của trẻ mà hãy vui mừng vì con có can đảm chọn con đường riêng, dù gian nan thế nào.

Tăng trưởng thần tốc chính là kim chỉ nam bạn cần: Bill Gates viết lời tựa, COO của Facebook khuyên đọc

Tiết lộ bí quyết siêu tăng trưởng của các công ty như Amazon, Google, Alibaba, Tencent Netflix và Zara…, “Tăng trưởng thần tốc” (blitzscaling) là cuốn sách không thể bỏ qua với bất kỳ doanh nhân, nhà sáng lập nào.

242 người từ Singapore về nước cách ly tại Tiền Giang

Thời sự - 12/08/2020 22:55
Chiều 12.8 Cảng Hàng không quốc tế Cần Thơ đón chuyến bay đưa 242 công dân Việt Nam từ Singapore về nước theo nguyện vọng. Tất cả các công dân sau đó được đưa về cách ly tập trung tại tỉnh Tiền Giang để theo quy định.

Chiều 12.8, thêm 14 ca mắc COVID-19, trong đó 13 ca tại Đà Nẵng

Thời sự - 12/08/2020 20:01
Chiều 12.8, Bộ Y tế công bố thêm 14 trường hợp mắc COVID-19. Như vậy, đến thời điểm này, Việt Nam ghi nhận tổng cộng 880 ca mắc COVID-19.

Phim ‘Tiệc trăng máu’ hoãn chiếu vì dịch COVID-19

Điện ảnh - 12/08/2020 20:00
Bộ phim Việt được nhiều khán giả mong đợi nhất năm nay của đạo diễn Nguyễn Quang Dũng đã không ra rạp theo đúng kế hoạch ban đầu.

Báo Anh: Vsmart, Oppo, ZTE đua ra smartphone có camera ẩn dưới màn hình đầu tiên

Điện thoại - 12/08/2020 19:30
Theo TechRadar - trang công nghệ nổi tiếng ở Anh, cuộc đua ra mắt smartphone đầu tiên có camera ẩn dưới màn hình giữa Vsmart, ZTE và Oppo chỉ mới bắt đầu.

20th Century Fox của Disney chính thức khai tử

Giải trí - 12/08/2020 19:00
Disney thông báo hôm 10.8 rằng họ sẽ đổi tên 20th Century Fox Television thành 20th Television. Điều này đồng nghĩa với việc hãng cũng bỏ cả chữ "Century" và "Fox". Và như vậy, thương hiệu sản xuất phim đình đám thế giới đã chính thức khai tử.

Startup Việt muốn tiến xa cần tránh 'sao chép'

Doanh nghiệp - 12/08/2020 18:30
Thay vì sao chép mô hình sẵn có, startup cần tạo giá trị riêng, tận dụng niềm tin của nhà đầu tư với thị trường Việt Nam đang tăng cao trong bối cảnh COVID-19 được kiểm soát tốt.

Dừng lễ hội hoa hồng và rượu vang SaPa 2020 do COVID-19

Du lịch - 12/08/2020 18:00
Theo đó, thời gian tổ chức Lễ hội hoa hồng và rượu vang SaPa 2020 sang quý 4.2020.

Việt Nam sở hữu máy DSA hiện đại đầu tiên ở châu Á

Khoa học - 12/08/2020 17:30
Đó là chiếc máy DSA Icono Artis hai bình diện thế hệ mới nhất được tích hợp 2 đầu đèn quay cùng lúc 90 độ (mỗi bên), có chức năng chụp CT, MRI, siêu âm… và kết nối với robot để can thiệp mạch trong tương lai.

Giá vàng đột ngột đảo chiều, tăng thẳng đứng lên 57 triệu đồng/lượng

Kinh doanh - 12/08/2020 17:11
Chiều 12.8, giá vàng trong nước bất ngờ đảo chiều tăng mạnh trở lại mức 57 triệu đồng/lượng. So với phiên giao dịch sáng, mỗi lượng vàng được điều chỉnh tăng 3-4 triệu đồng. Tuy nhiên, chênh lệch giá mua - bán vẫn đang bị nới rộng ở mức trên 3 triệu đồng/lượng.

Vì sao Trung Quốc đáp trả yếu ớt trước lệnh cấm Huawei, TikTok, WeChat của Mỹ?

Công nghệ - 12/08/2020 17:00
Từ ZTE, Huawei, TikTok đến WeChat, các lệnh trừng phạt của Mỹ với các công ty công nghệ Trung Quốc có phạm vi rộng lớn và gây bất lợi đáng kể. Tuy nhiên, phản ứng của Bắc Kinh còn quá “yếu ớt”.

Bộ GD-ĐT lấy ý kiến về công nhận học trực tuyến thay thế hoàn toàn học trực tiếp

Giáo dục - 12/08/2020 16:30
Ngày 11.8, Bộ GD-ĐT đã công bố dự thảo Thông tư ban hành quy định quản lý tổ chức dạy học trực tuyến đối với các cơ sở giáo dục phổ thông và cơ sở giáo dục thường xuyên, để lấy ý kiến góp ý rộng rãi.

‘Sự sụp đổ của Facebook gây hậu quả thảm khốc, người dùng cần được bảo vệ’

Công nghệ - 12/08/2020 16:00
Hai nhà nghiên cứu của Đại học Oxford kêu gọi nên có các quy định mới để bảo vệ người dùng và xã hội trong trường hợp Facebook sụp đổ.

Xăng dầu giảm giá từ 15 giờ chiều nay

Kinh doanh - 12/08/2020 15:55
Từ 15 giờ chiều nay (12.8), giá bán mặt hàng xăng E5RON92 và dầu mazut giữ ổn định so với kỳ trước. Trong khi đó, giá xăng RON95, dầu diesel và dầu hỏa giảm nhẹ so với giá hiện hành.

Có thể có - Có thể không

Sách - 12/08/2020 15:30
Sau cuốn sách Hạt Giống Yêu Đời, First News vừa hoàn tất hợp đồng bản quyền và xuất bản cuốn sách thứ hai của tác giả Robert Fulghum – “Maybe or Maybe not” với tựa tiếng Việt là Có thể có - Có thể không.

Mỹ ký thỏa thuận với Moderna mua 100 triệu liều vắc xin ngừa COVID-19 để cung cấp miễn phí cho dân

Thế giới - 12/08/2020 15:00
Ngày 11.8 (theo giờ Mỹ), Tổng thống Donald Trump thông báo Mỹ đã ký thỏa thuận với nhà sản xuất dược phẩm Moderna để mua 100 triệu liều vắc xin ngừa vi rút SARS-COV-2 gây bệnh viêm đường hô hấp cấp COVID-19.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS
Thứ 5, 13/08/2020