Thứ 4, 22/01/2020

Bên tách cà phê: Triết gia Jean-Jacques Rousseau và khát vọng xã hội ‘người được là Người'

10/12/2019 10:17
Bên tách cà phê: Triết gia Jean-Jacques Rousseau và khát vọng xã hội ‘người được là Người'

​​​​​​​Không gian hàng quán cà phê là nơi chốn khơi gợi những ý nguyện sống mà thâm tâm người thưởng lãm ước vọng. Như triết gia Jean-Jacques Rousseau và những học giả cùng thời đã mường tượng về một xã hội phúc lành cho con người.

Cuộc khủng hoảng tâm thức thời đại và ý niệm nhân loại phúc lành

Cà phê du nhập vào Pháp trong thế kỷ 17, đến thế kỷ 18 Pháp trải qua giai đoạn phát triển rực rỡ, được xem là thời đại của “ánh sáng” (Siècle des Lumières). Thời đại ánh sáng hướng đến ý niệm khai sáng và tiến bộ, thức tỉnh con người vượt qua thiên kiến vô minh để phát triển tính chân - thiện - mỹ của loài người về tinh thần cũng như vật chất, từ đó đạt được cuộc sống tự do và hạnh phúc đích thực.

Để hiểu hàm nghĩa “sánh sáng” phải tường tận nguồn gốc đưa đến thời đại này. Từ giữa thế kỷ 17, châu Âu rơi vào cuộc khủng hoảng tâm thức (La Crise de la conscience européenne). Con người dần nhận thấy sự phi lý của các định chế chính trị làm phân hóa giai cấp và quyền con người. Lòng người vẫn hướng về Thượng Đế toàn năng nhưng lại nghi ngờ hệ tư tưởng, thế giới quan và vũ trụ quan của giáo hội, đỉnh điểm là khi khoa học tự nhiên càng phát triển thì niềm tin vào giáo lý càng giảm sút. Bất lực trước vấn nạn chính trị và tôn giáo dẫn đến mất niềm tin vào chính bản thân mình.

Cuộc khủng hoảng tâm thức manh nha ý niệm tái tạo cộng đồng nhân loại phúc lành trên trần thế, bắt đầu bằng sự đào luyện nhân cách và lý tính cho từng cá thể, sau đó quảng bá ra đại chúng. Giới học giả trở thành tầng lớp tinh hoa giữ sứ mạng khai sáng, phổ biến chân lý, các tư tưởng tiến bộ, nâng cao chuẩn mực đạo đức nhằm chuẩn bị tinh thần và xây dựng lực lượng chuyển hóa xã hội. Nói cách khác, “Hãy truyền bá ánh sáng của lý trí, đức hạnh! Hạnh phúc sẽ đến ngay trong tay các bạn” là niềm tin tổng quát của thời kỳ này.

Từ ý niệm trên lại hình thành hình ảnh “Con Người lý tưởng” với bản chất là trân trọng và thực hành chân lý, điều thiện và cái đẹp. Vượt qua những tệ đoan mê muội, tham lam, ích kỷ… và bất toàn xã hội, cùng tiến tới hoàn thiện lối sống để mưu cầu hạnh phúc.

Quán cà phê Café Procope (khai trương năm 1686) - một trong những quán cà phê lâu đời nhất của Paris trở thành nơi chốn đối thoại, truyền bá tri thức của những triết gia khai sáng Voltaire, Diderot, d'Alembert, Rousseau, Montesquieu… Cũng chính tại quán cà phê này, những nhà khai sáng đã thu thập tư liệu kiến thức trên thế giới viết nên cuốn Encyclopédie – cuốn bách khoa toàn thư truyền bá kiến thức nhân loại về khoa học, nghệ thuật, tuyên truyền tư tưởng tự do, bình đẳng… như một phương tiện để mỗi cá nhân tự xây dựng trí tuệ, tự giải phóng để đạt được hạnh phúc trần thế.

Khế ước xã hội

Cùng biên soạn Encyclopédie nhưng triết gia Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) lại có tư tưởng khác với đại đa số học giả cùng thời. Ông công nhận giá trị tự do, bình quyền nhưng cũng đồng thời tin rằng trong một xã hội lý tưởng, quyền tự do và chính trị, tôn giáo sẽ hòa đồng, tương trợ lẫn nhau.

Bất chấp những phản ứng không đồng tình, Jean-Jacques Rousseau vẫn viết những bài luận về khoa học, nghệ thuật, giáo dục… cố gắng đưa ra một mô hình xã hội kiểu mẫu. Trong số đó, tác phẩm quan trọng nhất, có tầm ảnh hưởng sâu rộng nhất của Rousseau là “Bàn Về Khế Ước Xã Hội”.

Theo quan điểm của Jean-Jacques Rousseau “Đến một lúc nào đó sức mạnh của con người sẽ không đủ để duy trì sự sống của mình trước những trở ngại do thiên nhiên gây ra. Loài người sẽ bị diệt vong, nếu tiếp tục sống trong tình trạng sơ khai mà không tìm cách cải thiện nó. Vì con người không thể tạo ra những sức mạnh mới mà chỉ kết hợp và điều khiển những sức mạnh sẵn có, do đó phải tìm cách hợp nhất tất cả các sức mạnh vượt mọi yếu điểm thiên nhiên”.

Hợp nhất sức mạnh phải đảm bảo sự tự do cho mỗi cá nhân, chính vì thế, khi viết “Bàn Về Khế Ước Xã Hội”, Rousseau tìm nguyên lý thiết lập nên nhà nước và chính quyền điều hành theo nguyện vọng và ý chí tập thể.

Rousseau đặt ý chí tập thể ở vị trí cao nhất, bởi nếu tất thẩy mọi người đều làm theo ý muốn của cá nhân, xã hội sẽ hỗn loạn và nhân loại sẽ lùi bước. Và như thế, con người cần từ bỏ lối sống theo cảm xúc và liên kết với nhau thông qua một khế ước (Hiến pháp/ thỏa thuận chung).

Một khi quyền lợi riêng tư được gạt bỏ ra ngoài mỗi cá nhân, người lãnh đạo xã hội phải tìm ra quy tắc xã hội tốt nhất thích hợp với quốc gia. Rousseau nhận định lãnh đạo xã hội phải là “Người có một trí tuệ siêu tuyệt. Trí tuệ ấy thấy rõ mọi ham muốn của con người mà không thiên về một ham muốn nào. Trí tuệ ấy không dính líu tới bản chất của từng người nhưng am hiểu nó tường tận. Hạnh phúc của trí tuệ ấy độc lập với con người nhưng lại quan tâm đến hạnh phúc của con người. Trí tuệ ấy xây dựng sự nghiệp cao cả ở đời này cho kết quả ở đời sau”.

Rousseau cũng luận rõ những khó khăn thực tế nếu thuyết của ông được áp dụng. “Làm sao nhân dân có thể đưa ra những ý chí tập thể sáng suốt?” Ý chí tập thể được kết tinh từ lý trí cộng đồng. Vì vậy, con người cần có tri thức để hiểu rõ bản chất sự vật, nhận diện thực tại xã hội và con đường đi đến nguyện vọng chung của xã hội, đảm bảo ý chí chung không bị tham vọng cá nhân xuyên tạc.

Như thế, cần có chính sách giáo dục tốt để công dân biết yêu quốc gia, hiểu bổn phận, nghĩa vụ và đạo đức công dân. Ông khẳng định, kiến thức giúp cho nhân loại có được cuộc sống tốt đẹp. Quốc gia có những công dân có tinh thần trách nhiệm cũng như được giáo dục sẽ hiểu ích lợi của việc đặt nguyện vọng tập thể trên ước muốn cá nhân. Xã hội được xây dựng từ ý chí tập thể sáng suốt sẽ là thiên đường trên trần thế, và con người có thể được sống đúng bản chất con người.

“Bàn về Khế Ước Xã Hội” của Jean-Jacques Rousseau thể hiện tính nhân văn và triết lý hành động sâu sắc, đặc biệt là thái độ tôn trọng và đề cao vai trò ý chí chung của của nhân dân. Do thế, “Bàn về Khế Ước Xã Hội” đã góp phần không nhỏ vào sự hình thành Hiến pháp Hoa kỳ 1787 và Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948. Hội Meirokusha (Hội những nhà khai sáng Nhật Bản) đã dịch thuật tác phẩm kinh điển này làm nền tảng tri thức cho phong trào canh tân Nhật Bản.

“Bàn về Khế Ước Xã Hội” cũng là một trong 100 cuốn sách được Nhà sáng lập, Chủ tịch Tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ tâm huyết lựa chọn tạo lập nên Tủ sách Nền Tảng Đổi Đời. Tủ sách bao quát toàn bộ mọi lĩnh vực căn cốt của đời sống, hợp nhất tinh hoa của toàn nhân loại nhằm xây dựng trí huệ và sự minh triết toàn diện cho người Việt, góp phần kiến tạo nên một dân tộc hình mẫu, dẫn dắt và đi tới sự giàu có toàn diện về thể chất, vật chất, tinh thần.

Quả nhiên, đồng thời với thời đại khai sáng, hàng quán cà phê đã trở thành không gian lịch sử, là nơi chốn mà nhận thức về tương lai của nhân thế và quá khứ của nhân tình được tái cơ cấu trong sự đổ vỡ của rất nhiều niềm tin. Cà phê, từ đặc tính của mình, đã hóa thành biểu tượng cho chính sự khải ngộ của cả một thời đại tỉnh thức chuyển mình tiến về phía ánh sáng.

Đón đọc kỳ sau: Cà phê thức tỉnh nhân tình – Phong cách Ý

Theo Một Thế Giới


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

'Nhắm mắt nhìn sao' – Một thế giới khác mở ra khi chúng ta nhắm mắt lại

Nhắm mắt nhìn sao” là tự truyện về cuộc đời truyền cảm hứng, những phút giây ý nghĩa của nhạc sĩ khiếm thị Hà Chương. Cuốn sách được chắp bút bởi nhà báo Thanh Nhã.
2

Tử tế đáng giá bao nhiêu?

Cuốn sách sẽ là khởi đầu cho một thái độ sống hoàn toàn với cuộc đời, để bạn làm việc tốt trong vui vẻ, tự nguyện và để sự tử tế tạo nên những thay đổi cho cuộc sống của riêng bạn.
3

Còn sống còn yêu thương

Cuộc sống luôn có hai mặt tốt-xấu cùng tồn tại, quan trọng là bản thân ta chọn tập trung vào mặt nào. Chúng ta thường quên mất rằng hạnh phúc không đến từ việc theo đuổi để có được những thứ mình không có, mà đến từ việc ta nhận ra và trân trọng những gì mình đang có. 
4

Có tiền tài, danh vọng, hôn nhân: Bạn đã thấy hạnh phúc chưa?

Cuốn sách “Happy Ever After: Escaping the Myth of the Perfect Life” (tạm dịch: Hạnh phúc mãi mãi: Thoát khỏi sự mơ hồ về cuộc sống hoàn hảo) là một đầu sách thu hút sự chú ý trên thị trường xuất bản tại Anh trong năm qua.
5

Truyện ngụ ngôn Aesop “Hai cha con và con lừa” và bài học về cách đối mặt với những lời phê phán

Đôi khi người ta phán xét bạn không phải vì bạn có vấn đề mà vì người ta đang “khó ở”. Nếu không tiếp thu nhận xét một cách có chọn lọc, bạn chỉ chuốc thêm bực dọc vào mình.

Khuyến học: Bí mật thứ 9 của đất nước khiến người Việt nể phục: Thói xấu tệ hại nhất, ngấm ngầm trong mỗi người là gì?

Việc xây dựng xã hội tự do không chỉ là việc của chính phủ, chính trong nhân dân cũng đang thải ra nhiều thứ độc hại. Nếu chỉ cải cách chính trị không thôi cũng không thể gột sạch những thứ độc hại đó ngay được. Cội rễ của nó phải bắt nguồn từ nền dân khí quốc gia" - Fukuzawa Yukichi.

Bài 3 - Binh pháp Tôn Tử chỉ rõ kiên nhẫn là phương châm hàng đầu của các nhà khởi nghiệp

Mọi nhà khởi nghiệp đều biết mùi thất bại. Nhưng những người thành công là những người bền chí, nhẫn nại để giành thắng lợi trong những cuộc chiến tiếp theo.

Đến Paris gặp sử gia Sài Gòn

Tòa nhà trường Viễn Đông Bác Cổ (EFEO) nằm trong một dãy phố hiền hòa, cách quảng trường Trocadero và tháp Eiffel nhộn nhịp không xa.

Khuyến học - ì sao Hoa hậu Mai Phương Thúy nói tuổi trẻ ‘nên sống điên rồ hơn một chút’?

Là một đại sứ truyền cảm hứng của Hành trình Từ Trái Tim, Hoa hậu Mai Phương Thúy thấm nhuần các giá trị từ những cuốn sách mà Trung Nguyên Legend đem tặng thế hệ trẻ cả nước. Bài viết dưới đây sẽ lý giải cho câu nói của cô trong một lần tặng sách đầy ý nghĩa cùng Hành trình.

Sách mới dành cho sinh viên “Bước ra thế giới”

Theo công ty phân tích Gartner, đến năm 2020, sẽ có trên 26 tỉ thiết bị được kết nối, có thể “nói chuyện” với nhau và tạo ra “mạng lưới khổng lồ các vật được kết nối”. Mối quan hệ giữa con người và các thiết bị này, giữa các thiết bị với các thiết bị, sẽ thay đổi hoàn toàn bản chất của công việc và xã hội.

Binh Pháp Tôn Tử trong kinh doanh - Bài 2: Dùng binh pháp Tôn Tử để hiểu rõ đối thủ là yếu tố quyết định sự thành bại

Đối với bất cứ doanh nghiệp nào, mức độ hiểu biết về đối thủ là yếu tố quyết định sự thành bại. Hiểu rõ ưu nhược điểm và thực trạng của doanh nghiệp mình là điều cơ bản, nhưng dù hiểu rõ nhất về bản thân cũng chỉ mới giải được một nửa phương trình.

Giáo dục không la mắng: Hãy tạo ra những đứa trẻ tự do, hồn nhiên và tinh nghịch

Bố mẹ đừng đặt nặng vấn đề thành công hay thất bại của trẻ mà hãy vui mừng vì con có can đảm chọn con đường riêng, dù gian nan thế nào.

Tăng trưởng thần tốc chính là kim chỉ nam bạn cần: Bill Gates viết lời tựa, COO của Facebook khuyên đọc

Tiết lộ bí quyết siêu tăng trưởng của các công ty như Amazon, Google, Alibaba, Tencent Netflix và Zara…, “Tăng trưởng thần tốc” (blitzscaling) là cuốn sách không thể bỏ qua với bất kỳ doanh nhân, nhà sáng lập nào.

Phát hiện vi rút cúm H1N1 tại trường tiểu học ở Malaysia

Thế giới - 22/01/2020 14:14
Trường tiểu học SK Stella Maris tại bang Sabah (Malaysia) đã phải đóng cửa một tuần (từ ngày 22.1) do có 6 học sinh dương tính với vi rút cúm H1N1.

Dịch viêm phổi lạ - ‘kiếp nạn’ của kinh tế Trung Quốc

Thế giới - 22/01/2020 14:14
Một tuần sau khi ký kết thỏa thuận giúp lắng dịu cuộc chiến thương mại với Mỹ, Trung Quốc lại lâm vào một cuộc khủng hoảng mới có khả năng gây hại lên nền kinh tế vốn đã suy yếu.

Phim đồng tính thắng giải cao nhất của Hiệp hội Phê bình phim Hồng Kông

Điện ảnh - 22/01/2020 14:13
Được xem là bước đột phá cho dòng phim LGBT tại Hồng Kông, Suk Suk (tạm dịch: Thúc Thúc) xoay quanh mối tình giữa hai người đàn ông lớn tuổi.

Mỹ phát hiện ca nhiễm viêm phổi Vũ Hán đầu tiên

Thời sự - 22/01/2020 14:13
Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh Mỹ (CDC) vừa xác nhận một trường hợp nhiễm vi rút gây viêm phổi lạ tại thành phố Seattle thuộc bang Washington.

Vụ Gateway: Bà Nguyễn Thị Bích Quy kháng cáo

Thời sự - 22/01/2020 14:12
Bà Nguyễn Bích Quy (56 tuổi, người đưa đón học sinh trường Gateway) vừa kháng cáo kêu oan đối với bản án và mức phạt 24 tháng tù của TAND quận Cầu Giấy.

Bắc Kinh dự đoán tình hình tại eo biển Đài Loan sẽ phức tạp và nghiệt ngã hơn

Thế giới - 21/01/2020 13:50
Bắc Kinh sẽ kiên quyết chống lại chủ nghĩa ly khai tại Đài Loan và tiếp tục khẳng định mô hình “Một quốc gia, hai chế độ”, một quan chức cao cấp của Trung Quốc cho biết hôm 19.1.

Hàng chục nghìn người Mỹ xuống đường biểu tình ủng hộ quyền sử dụng súng

Thế giới - 21/01/2020 13:50
Hơn 22.000 nghìn người Mỹ đã xuống đường tại Richmond, Virginia hôm 20.1 để biểu tình phản đối kế hoạch thông qua dự luật kiểm soát súng ở bang này.

Phần Lan phát triển thuật toán nhận diện người qua vũ điệu

Công nghệ - 21/01/2020 13:49
Với sự tham gia của 73 tình nguyện viên nhảy theo các tác phẩm âm nhạc thuộc 16 thể loại khác nhau, các nhà khoa học Phần Lan đã phát triển được thuật toán nhận diện người khiêu vũ chính xác tới 90%.

Những mẫu siêu du thuyền sắp ra mắt vào năm 2020

Du lịch - 21/01/2020 13:48
Được thiết kế hiện đại, tiện nghi, những siêu du thuyền sau đều sở hữu vẻ đẹp riêng, đến từ các nhà thiết kế nổi tiếng.

Bên tách cà phê: Hàng quán cà phê - niềm kiêu hãnh nước Ý

Giải trí - 21/01/2020 11:13
​​​​​​​Không gian hàng quán cà phê Ý là Viện Hàn Lâm trình diễn giá trị văn hóa, hào quang lịch sử quốc gia, dân tộc. Chính vì thế, hiển thị trong đặc trưng không gian cà phê cũng chính là niềm kiêu hãnh, tự hào nước Ý.

CNN: 51% dân Mỹ muốn ông Trump bị Thượng viện luận tội, cách chức

Thế giới - 21/01/2020 11:09
Theo CNN, trong một cuộc thăm dò dư luận mới được thực hiện của họ thì có tới 51% người dân Mỹ được hỏi muốn Tổng thống Mỹ Donald Trump bị luận tội tại Thượng viện nước này.

Phong tục đón Tết cổ truyền ở một số nước châu Á và Việt Nam

Du lịch - 21/01/2020 11:08
Ở Việt Nam, hái lộc đầu Xuân và lì xì là phong tục truyền thống thú vị. Trong khi đó, tại Hàn Quốc, đêm GIao thừa, người Hàn sẽ không ngủ và ngày Tết, họ sẽ mặc những bộ quần áo đẹp nhất.

Mỹ chế tạo được thiết bị y tế tự hủy trong cơ thể

Công nghệ - 21/01/2020 11:08
Các thiết bị y tế như bóng barective hay stent thực quản… được chế tạo bằng gel polymer do các kỹ sư Mỹ phát minh, sau khi hoàn thành nhiệm vụ có thể hòa tan khi được chiếu sáng, loại bỏ khỏi cơ thể mà không cần phẫu thuật.

Tết Âm lịch 2020: TP.HCM bắn pháo hoa tại 7 địa điểm

Thời sự - 21/01/2020 10:07
Vào đêm giao thừa Tết Âm lịch Canh Tý 2020, TP.HCM sẽ bắn pháo hoa 2 điểm tầm cao và 5 điểm tầm thấp trong vòng 15 phút.

Bác sĩ nhãn khoa Nga cảnh báo về chứng cận thị ở trẻ em

Sức khỏe - 21/01/2020 10:05
Theo mk.ru, các số liệu thống kê ở Nga cho thấy cứ 3 học sinh thì có 1 em tốt nghiệp ra trường với đôi kính cận.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS