Thứ 6, 23/08/2019

Biên thêm về 'hậu lớp vỡ lòng'

03/08/2019 12:49
Biên thêm về 'hậu lớp vỡ lòng'

Năm 1965, ngôi đình đang làm nhiệm vụ che chở tụi trẻ con ê a học bài thì hợp tác xã nông nghiệp bắt chúng phải đi chỗ khác để… phá đình, lấy gỗ lấy ngói xây nhà hợp tác, làm trại chăn nuôi. Đình hay trường cũng không quan trọng bằng chuồng nuôi lợn.

Như đã nói, đám trẻ oắt làng tôi học xong lớp vỡ lòng (của cụ giáo Bạt, theo cách nói bây giờ là thầy chủ nhiệm) và lớp tập chép (cụ Mông hoặc cụ Thẫn) là đã đọc thông viết thạo. Nên khi vào lớp 1, đứa nào cũng rất tự tin, không cần phải ê a "ênh, lênh, khênh. Cái gì cao lớn lênh khênh/đứng mà không tựa ngã kềnh ngay ra" nữa.

Cả xã Thụy Hương (gồm 3 thôn) quê tôi những năm 1960 chỉ có mỗn trường cấp 1, còn nếu đã hết lớp 4 (tốt nghiệp cấp 1, ngày xưa thời Pháp gọi là có bằng sơ học yếu lược), muốn học cấp 2 phải sang xã Thanh Sơn láng giềng học chung với học sinh bên ấy. Thế hệ ông anh giai tôi phải học cấp 2 ở bên Thanh Sơn, tới tôi thì bắt đầu được học ở ngay xã nhà Thụy Hương (huyện Kiến Thụy, Hải Phòng). Cũng may là trường cấp 2 Thanh Sơn hơi bị gần, chỉ đi qua đầu núi Chè là tới. Thầy Giám (tôi không nhớ họ) làm hiệu trưởng Thanh Sơn suốt mấy chục năm.

Thầy là hình ảnh của một vị trí thức được hấp thụ nền giáo dục ưu việt từ thời Pháp, vầng trán cao, mắt sáng, tài giỏi, nghiêm cẩn mà nhân hậu. Tôi không được học thầy nhưng thỉnh thoảng nhìn thấy thầy, còn anh tôi học giỏi toán là trò cưng của thầy, hay kể cho tôi và đứa em gái nghe về thầy; em tôi sau này theo nghề dạy học còn là lính của thầy. Thậm chí gia đình nhà nó ở hẳn trên khu nhà tập thể giáo viên trường Thanh Sơn, dãy nhà tựa lưng vào núi, có hộ khẩu tạm trú ở đó nhiều năm. Tôi ghé chơi, đùa gọi vợ chồng con cái nhà nó là đồng bào miền núi, người dân tộc thiểu số, làm sao mà hiện đại bằng dân đồng bằng dưới này, cách vài trăm mét.

Quay lại chuyện trường cấp 1 Thụy Hương. Cơ sở chính của trường đặt tại đình làng, nơi thờ tự 3 vị: thành hoàng làng, bà Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn người làng Trà, chồng bà là đức vua Mạc Đăng Dung. Hai vị sau chính là cội nguồn của câu ngạn ngữ "Cổ Trai đế vương, Trà Phương công chúa". Sau khi Pháp rút khỏi miền Bắc, đình bị thay đổi, chính quyền cấm tiệt không cho thờ cúng nữa để thực hiện chiến dịch đả thực bài phong. Nói thêm, năm 1955 quân Pháp vẫn ở Hải Phòng trong thời hạn 300 ngày chờ về nước, một đơn vị đóng ngay đình làng. Khi chúng rút đi, bàn giao lại đình, vẫn còn y nguyên, không phá phách, suy suyển gì, còn tặng lại cho làng cái giếng khoan, bơm nước lên bằng tay, cả xóm dùng không hết. Tôi chả chứng kiến những chuyện đó từ đầu bởi khi ấy tôi còn bé quá, bu mới đẻ tôi chưa đầy tháng. Về sau nghe nói đình bị chính quyền bỏ hoang một thời gian, rồi sử dụng làm trường cấp 1.

Lúc tôi đi học lớp 1 (năm 1962) thì đình vẫn còn. Đình to lắm, quay hướng chính đông, gian chính điện được ngăn chia thành 3 lớp học, còn hậu cung làm 1 lớp. Vỉa hè xung quanh đình kè đá xanh, từng khối to như nửa chiếc giường đơn bây giờ, sạch sẽ, mát lạnh, mùa hè nằm trên đó thật tuyệt vời, còn sướng hơn trong phòng máy lạnh bây giờ.

Trong đình là hàng chục chiếc cột lim cao vút, mỗi cột to hơn vòng tay người ôm, nâu bóng. Trên mái đình đầy tổ chim sẻ nhưng chả đứa nào dám trèo lên bắt bởi nó cao quá, vả lại trẻ con hồi ấy hiền lành, nhút nhát, không bặm trợn như bây giờ.

Đó là chưa kể trong sách tập đọc còn có bài học “Con chim có tổ/Như ta có nhà/Tối về chim ngủ/Ban ngày chim ca/Con chim không tổ/Như ta không nhà/Chim mà mất tổ/Chim buồn không ca”, nên chẳng mấy đứa bắt phá tổ chim, trừ cu Tín con cậu Đại. Nó nghịch khiếp lắm, nó chả chừa chả sợ cái gì, kể cả đình, cả thành hoàng, vua, bà thái hậu. Sau này đời nó thật lận đận, bị đi tù, có lẽ do nghiệp chướng.

Phía trước và sau đình nếu tính từ ngoài đường vào, có hai cây nhãn. Một cây phía nam, một cây phía bắc. Nếu chỉ gọi cộc lốc bằng cây nhãn tức là đã giảm đi rất nhiều giá trị của cây. Phải dùng từ đại thụ, lão đại thụ, lão thụ mộc mới xứng đáng. Cây đằng sau tỏa tán rộng hơn cây đằng trước gấp mấy lần dù có thể cùng tuổi. Tôi chả biết tuổi cây đã được bao nhiêu nhưng đoán ít nhất cũng phải vài trăm năm, xê dịch trong khoảng 400 - 500 năm.

Trần đời tôi chưa thấy ở đâu có những cây nhãn to đến thế. Tuổi thì có nhẽ chỉ kém cây gạo hơn 700 niên bên đền Mõ xã Ngũ Phúc gần đó. Cụ nhãn đằng trước thấp, tán hẹp, thân to khoảng 2 vòng tay người ôm. Không hiểu bị sâu bệnh hay làm sao mà thân cây rỗng, lỗ to đến mức người chui lọt vào. Tụi trẻ con đêm sáng giăng ra đình chơi trận giả hoặc trốn tìm có đứa còn bạo dạn chui hẳn vào cây nhãn trốn, có khi hai, ba đứa cùng vào nấp. Cũng nghe nói gốc nhãn đằng trước có ma, người con gái mặc áo trắng hay quanh quẩn gốc cây rồi ra bờ giếng ngồi khóc.

Nghe ông Trác bà Khỏa (chủ thửa ruộng nho nhỏ sát đó) kể thế chứ tôi cũng chưa gặp "cô" bao giờ, chỉ có điều sờ sợ không dám chui vào hốc nhãn trốn như chúng nó, cũng không bao giờ dám vuốt đầu con chó đá chỗ góc ruộng bà Khỏa. Về sau, nghe nói ai đó, không biết trẻ con hay người nhớn, nghịch dại, chất rơm vào lỗ rỗng đốt, làm cụ cổ thụ chết dần. Sao con người ta ác thế không biết. Cái cây cả mấy trăm năm tồn tại xanh tốt, chỉ bởi ngọn lửa của kẻ ác độc, ngu đần mà chết oan chết uổng.

Cụ nhãn đằng sau mới kinh, mới đáng nể. Thân cụ phải hai người vòng tay ôm vẫn chưa khít, còn thừa một đoạn dài. Da xù xì gợn như vảy rồng. Đó là chưa kể bộ rễ, ngoài phần ăn sâu dưới đất, thì phần gồ nổi u nổi cục chạy trên mặt đất trông cứ như những bức tường bằng rễ, lan xa gốc mấy mét. Cây cao khoảng 15 mét, những cành nhãn to cả vòng tay ôm tỏa ra 4 hướng, tán lá xanh mướt um tùm xum xuê rậm rạp. Tán nhãn che mát một vùng rộng vài trăm mét vuông. Ngay dưới gốc nhãn cũng có hai khối đá xanh mát lạnh, vuông vức, như chiếc ghế chiếc giường cho người mỏi chân nằm ngồi nghỉ ngơi.

Nhiều anh chị yêu nhau buổi trưa hay ra đó ngồi tán tỉnh, chứ buổi tối thì tôi không biết, nhưng chắc có. Quả nhãn đình rất ngon, cùi dày, mọng nước nhưng khô sạch, ngọt lừ. Thời đầu thập niên 60 hai cây này do các cụ phụ lão thuộc hội phụ lão trồng cây của xã quản lý. Tới mùa nhãn, các cụ thuê người trông coi, khi nhãn chín thì thu hoạch, bán quả lấy tiền nộp vào quỹ. Sau khi các cụ vặt xong thì tháo khoán. Trẻ con ra mót nhãn, có những đứa bạo dạn leo tận tít đầu cành, như anh em nhà ông Dinh ông Sớm con cụ Mịch chẳng hạn, mót được cả bị cói.

Nhưng thế sự nhiều nỗi éo le. Người xưa bảo “thương hải tang điền”, nay bãi bể mai nương dâu, biến cải huyền vi chả biết thế nào, làm gì có thứ muôn năm mãi mãi, nhưng chỉ buồn một nỗi ngôi đình cổ ấy, cụ thụ mộc mấy trăm tuổi ấy, trải qua bao nhiêu bão giông gió giật, chiến tranh tao loạn, bao cuộc dập vùi của cả trời lẫn người vẫn chả sao, thế mà lại biến mất khi cuộc sống, xã hội đã yên hàn. Năm 1965, ngôi đình đang làm nhiệm vụ che chở tụi trẻ con ê a học bài thì hợp tác xã nông nghiệp bắt chúng phải đi chỗ khác để… phá đình, lấy gỗ lấy ngói xây nhà hợp tác, làm trại chăn nuôi.

Đình hay trường cũng không quan trọng bằng chuồng nuôi lợn. Hàng chục cột gỗ lim nâu bóng bị hạ nằm ngổn ngang, những phiến đá xanh mát lạnh bị người ta bẩy lên, phiến thì vỡ, phiến bị chở đi, lưu lạc đâu mất cả. Chỉ trong khoảng một tuần chỉ còn trơ lại cái nền vỡ nát, lổn nhổn gạch vụn ngói vụn, hoang vắng, tang thương. Ngôi trường cấp 1, lớp học đầu đời của bao lứa học sinh làng tôi, bỗng chốc xóa sổ.

Mất đình, cụ nhãn cổ thụ trở thành trơ trọi. Khối thân thể gỗ chắc nình nịch lực lưỡng mấy người ôm, khoảng cành lá xanh rậm rạp khổng lồ tỏa bóng kia, nghe truyền rằng do chính đức vua con nhà Mạc, ngài Mạc Đăng Doanh, trồng từ thời giữa thế kỷ 16, chịu nguy cơ “thập tử nhất sinh”. Không ai trông coi, giống như một thứ di sản ba vạ vất vưởng, cụ bị người này người kia tới leo trèo chặt cành, đào rễ về làm củi, ngày càng xơ xác. Ráng trụ được thêm mươi năm, cụ héo dần khô dần.

Đã có lúc người ta định đốn bỏ, định đào phăng cả gốc làm củi. May thay lúc cụ chỉ còn cái gốc thoi thóp chưa chết hẳn, ông hiệu trưởng trường cấp 2, ngôi trường mới được xây ngay trên nền đình cũ, đã quyết định cứu. Ông Nguyễn Minh Trí, vị hiệu trưởng nhân hậu ấy, ra lệnh khoanh cho “cụ” một vòng, cấm xâm phạm, cử người chăm nom tưới tắm, bón thêm chất này chất kia. Gốc nhãn cổ thụ được cứu, cải tử hoàn sinh, nhưng có lẽ trải qua trận bầm dập kinh hoàng đã mất quá nhiều sức, nên tới giờ vẫn chỉ lùn tịt, thấp tẹt, giống như thứ chứng tích của một thời oanh liệt.

Nguyễn Thông

Theo Một Thế Giới


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Doanh nghiệp nào đứng sau trường Gateway?

Đơn vị sở hữu hệ thống trường phổ thông liên cấp Quốc tế Gateway (trường Gateway) - nơi vừa để xảy ra sự việc giáo viên “bỏ quên” một học sinh trên xe ô tô khiến cháu bé tử vong - chính là Công ty Cổ phần Tập đoàn giáo dục quốc tế Edufit (Công ty Edufit).
2

Công an Cầu Giấy lên tiếng về khám nghiệm tử thi vụ bé trai lớp 1 tử vong

Sáng 8.8, trước thông tin một số trang mạng đưa tin về kết quả khám nghiệm tử thi bé trai Lê Hoàng L. (lớp 1, Trường Quốc tế Gateway) tử vong, Trung tá Trần Văn Hóa, Phó trưởng Công an quận Cầu Giấy, Hà Nội khẳng định: Đến thời điểm này, chưa có kết quả khám nghiệm tử thi đối với cháu L.
3

Thủ tướng yêu cầu xử lý nghiêm vụ học sinh trường Gateway tử vong

Thủ tướng yêu cầu Bộ Công an chỉ đạo các đơn vị chức năng khẩn trương điều tra, làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức liên quan đến vụ việc làm cháu bé tử vong trên xe đưa đón của trường.
4

Nhớ những bài học hồi bé tí

Học xong, tự dưng thấy yêu cái vườn nhà mình, muốn làm gì đó cuốc xới, trồng trọt để vườn xanh hơn đẹp hơn. Tình yêu lao động thấm vào lòng con trẻ một cách tự nhiên, trong trẻo từ những bài học giản dị như vậy.
5

Cô Hồng

Cô tên Hồng, Nguyễn Thị Hồng. Và như cái tên của mình, cô đã sống một cuộc đời đẹp như một đóa hồng, không phải đóa hồng sang trọng, quý phái được trồng trong khu vườn của những lâu đài tráng lệ, mà là đóa hồng dại ven đường – bình dị, đơn sơ mà thoang thoảng hương thơm làm say đắm lòng người.

Nhớ những bài học hồi bé tí

Học xong, tự dưng thấy yêu cái vườn nhà mình, muốn làm gì đó cuốc xới, trồng trọt để vườn xanh hơn đẹp hơn. Tình yêu lao động thấm vào lòng con trẻ một cách tự nhiên, trong trẻo từ những bài học giản dị như vậy.

Hà Tĩnh: Nữ sinh bỏ thi chịu tang bố được đặc cách tốt nghiệp

Sở GD-ĐT Hà Tĩnh cho biết, em Nguyễn Diệu Linh (ở xã Hương Lâm, huyện Hương Khê, Hà Tĩnh) bỏ dở kỳ thi vì bố mất đột ngột đã được đặc cách tốt nghiệp THPT.

Hành trình Từ Trái Tim: Dám nghĩ lớn, dám thất bại lớn thì sẽ thành công

Sách - 23/08/2019 11:18
Ngày 19.8, chương trình “Hành trình Từ Trái Tim - Hành trình Lập Chí Vĩ Đại - Khởi Nghiệp Kiến Quốc cho 30 Triệu Thanh Niên Việt” do Tập đoàn Trung Nguyên Legend khởi xướng đã đến với Trường Cao đẳng Giao thông vận tải đường thủy 2 (TP.HCM) trong sự đón chào của hàng trăm sinh viên.

Bộ Chính trị yêu cầu bổ sung điều kiện về quốc phòng, an ninh trong hợp tác đầu tư nước ngoài

Kinh tế - 23/08/2019 11:16
Thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết số 50-NQ/TW về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030.

Vì sao vợ chồng dễ chia tay nhau?

Giới trẻ - 23/08/2019 11:14
Một cuộc hôn nhân thường không diễn ra theo kịch bản từ “đang chung sống vui vẻ” đến “vợ chồng chia tay nhau” mà không có bất cứ nguyên nhân nào. Nhưng nếu tinh ý, chúng ta có thể nhận biết những yếu tố cảnh báo đến từ xa để làm điều gì đó nhằm cứu vãn cuộc hôn nhân hiện tại.

TP.HCM tăng hơn 1.000 chuyến xe buýt dịp lễ 2.9

Thời sự - 23/08/2019 11:11
Nhằm đảm bảo phục vụ hành khách trong Lễ Quốc khánh 2.9, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP.HCM sẽ tăng cường hơn 1.000 chuyến xe buýt.

Thú vị với 'vị khách mời đặc biệt’ của Quốc hội New Zealand

Thế giới - 23/08/2019 11:09
Chủ tịch Hạ viện New Zealand, ông Trevor Mallard đã bế và cho một bé sơ sinh bú sữa ngay trong lúc chủ trì cuộc tranh luận về giá nhiên liệu.

Bài 3: Những bí ẩn chưa có lời giải trên ‘cánh đồng vàng’

Thời sự - 23/08/2019 11:05
Người ta đào nát cả một vùng đất và tìm được nhiều vàng, nhưng tuyệt nhiên không có bất kỳ dấu tích đền đài, miếu mạo hoặc khu dân cư ngày xưa”, ông Chí Linh nói.

Phim ‘Thưa mẹ con đi’ trở thành công cụ công khai đồng tính hiệu quả

Giải trí - 23/08/2019 11:03
Khác với nhiều phim LGBT trước đây, 'Thưa mẹ con đi' đã được nhiều người đồng tính lựa chọn là cách công khai xu hướng tính dục thật với cha mẹ. Và hoá ra, nó rất hiệu quả.

Google dùng trí tuệ nhân tạo sửa lỗi viết sai ngữ pháp trong Gmail

Công nghệ - 23/08/2019 11:00
Google sẽ sớm cải thiện việc người dùng viết sai ngữ pháp khi soạn thảo Gmail bằng sự trợ giúp của trí tuệ nhân tạo (AI). Tuyên bố được đưa ra vào hôm qua, thứ ba 22.8.

Hồi phục thần tốc sau 17 giờ được ghép tim

Sức khỏe - 23/08/2019 10:57
Sau 17 giờ đồng hồ, quả tim từ một người chết não hiến tặng tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã tìm lại được nhịp đập trong một cơ thể mới, mở ra cơ hội sống quý giá cho người đàn ông mắc căn bệnh suy tim.

Siêu mẫu Naomi Campell hé lộ mối quan hệ với tỉ phú bị tố ấu dâm vừa tự tử

Giải trí - 23/08/2019 10:53
Naomi Campbell thừa nhận có quen Jeffrey Epstein nhưng khẳng định không hề biết về những hành động truỵ lạc và sai trái của hắn ta.

Chặn đứng việc thanh toán khống qua thẻ tín dụng

Kinh tế - 23/08/2019 10:50
Sau khi nhận thông tin một ngân hàng thương mại tư vấn cho chủ thẻ tín dụng cách cho vay tiêu dùng với lãi suất 1,69%/tháng (20,28%/năm), Ngân hàng Nhà nước đã có động thái siết chặt việc phát hành và sử dụng thẻ tín dụng.

Hiểu lầm thường gặp về thể dục để giảm cân

Sức khỏe - 23/08/2019 10:46
Để giảm cân và có sức khỏe tốt, bạn cần phải luyện tập thể dục. Tuy nhiên, hãy lưu ý để không mắc phải một số lầm tưởng dưới đây.

Những băn khoăn khi Bộ Văn hóa đột xuất tặng bằng khen cho phim 'Về nhà đi con'

Điện ảnh - 23/08/2019 10:44
Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL Nguyễn Ngọc Thiện vừa trao bằng khen cho 2 tập thể và 13 cá nhân trong đoàn làm phim Về nhà đi con. Việc khen tặng đột xuất này đã để lại không ít băn khoăn cho khán giả.

Điều phụ nữ luôn ao ước từ bạn đời

Giới trẻ - 23/08/2019 10:41
Bất kỳ người phụ nữ nào cũng muốn được bạn đời thấu hiểu những mong muốn của họ. Bởi trong mắt phụ nữ, bạn đời không chỉ là người đồng hành mà còn cùng họ chia sẻ bao buồn vui trong cuộc sống. Vậy những điều phụ nữ thực sự mong muốn từ bạn đời là gì?

Cảnh báo thực phẩm chức năng chữa bách bệnh 'Reserve tế bào gốc', 'Vital Enzyme'

Kinh tế - 23/08/2019 10:39
Hiện nay trên phương tiện Internet có đăng tải các nội dung giới thiệu sản phẩm thực phẩm chức năng có tên “Reserve tế bào gốc” của Jeunesse có khả năng điều trị được nhiều loại bệnh từ viêm phế quản, suy thận sơ gan đến cả bệnh nan y như ung thư.
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS