Thứ 4, 18/09/2019

Biên thêm về 'hậu lớp vỡ lòng'

03/08/2019 12:49
Biên thêm về 'hậu lớp vỡ lòng'

Năm 1965, ngôi đình đang làm nhiệm vụ che chở tụi trẻ con ê a học bài thì hợp tác xã nông nghiệp bắt chúng phải đi chỗ khác để… phá đình, lấy gỗ lấy ngói xây nhà hợp tác, làm trại chăn nuôi. Đình hay trường cũng không quan trọng bằng chuồng nuôi lợn.

Như đã nói, đám trẻ oắt làng tôi học xong lớp vỡ lòng (của cụ giáo Bạt, theo cách nói bây giờ là thầy chủ nhiệm) và lớp tập chép (cụ Mông hoặc cụ Thẫn) là đã đọc thông viết thạo. Nên khi vào lớp 1, đứa nào cũng rất tự tin, không cần phải ê a "ênh, lênh, khênh. Cái gì cao lớn lênh khênh/đứng mà không tựa ngã kềnh ngay ra" nữa.

Cả xã Thụy Hương (gồm 3 thôn) quê tôi những năm 1960 chỉ có mỗn trường cấp 1, còn nếu đã hết lớp 4 (tốt nghiệp cấp 1, ngày xưa thời Pháp gọi là có bằng sơ học yếu lược), muốn học cấp 2 phải sang xã Thanh Sơn láng giềng học chung với học sinh bên ấy. Thế hệ ông anh giai tôi phải học cấp 2 ở bên Thanh Sơn, tới tôi thì bắt đầu được học ở ngay xã nhà Thụy Hương (huyện Kiến Thụy, Hải Phòng). Cũng may là trường cấp 2 Thanh Sơn hơi bị gần, chỉ đi qua đầu núi Chè là tới. Thầy Giám (tôi không nhớ họ) làm hiệu trưởng Thanh Sơn suốt mấy chục năm.

Thầy là hình ảnh của một vị trí thức được hấp thụ nền giáo dục ưu việt từ thời Pháp, vầng trán cao, mắt sáng, tài giỏi, nghiêm cẩn mà nhân hậu. Tôi không được học thầy nhưng thỉnh thoảng nhìn thấy thầy, còn anh tôi học giỏi toán là trò cưng của thầy, hay kể cho tôi và đứa em gái nghe về thầy; em tôi sau này theo nghề dạy học còn là lính của thầy. Thậm chí gia đình nhà nó ở hẳn trên khu nhà tập thể giáo viên trường Thanh Sơn, dãy nhà tựa lưng vào núi, có hộ khẩu tạm trú ở đó nhiều năm. Tôi ghé chơi, đùa gọi vợ chồng con cái nhà nó là đồng bào miền núi, người dân tộc thiểu số, làm sao mà hiện đại bằng dân đồng bằng dưới này, cách vài trăm mét.

Quay lại chuyện trường cấp 1 Thụy Hương. Cơ sở chính của trường đặt tại đình làng, nơi thờ tự 3 vị: thành hoàng làng, bà Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn người làng Trà, chồng bà là đức vua Mạc Đăng Dung. Hai vị sau chính là cội nguồn của câu ngạn ngữ "Cổ Trai đế vương, Trà Phương công chúa". Sau khi Pháp rút khỏi miền Bắc, đình bị thay đổi, chính quyền cấm tiệt không cho thờ cúng nữa để thực hiện chiến dịch đả thực bài phong. Nói thêm, năm 1955 quân Pháp vẫn ở Hải Phòng trong thời hạn 300 ngày chờ về nước, một đơn vị đóng ngay đình làng. Khi chúng rút đi, bàn giao lại đình, vẫn còn y nguyên, không phá phách, suy suyển gì, còn tặng lại cho làng cái giếng khoan, bơm nước lên bằng tay, cả xóm dùng không hết. Tôi chả chứng kiến những chuyện đó từ đầu bởi khi ấy tôi còn bé quá, bu mới đẻ tôi chưa đầy tháng. Về sau nghe nói đình bị chính quyền bỏ hoang một thời gian, rồi sử dụng làm trường cấp 1.

Lúc tôi đi học lớp 1 (năm 1962) thì đình vẫn còn. Đình to lắm, quay hướng chính đông, gian chính điện được ngăn chia thành 3 lớp học, còn hậu cung làm 1 lớp. Vỉa hè xung quanh đình kè đá xanh, từng khối to như nửa chiếc giường đơn bây giờ, sạch sẽ, mát lạnh, mùa hè nằm trên đó thật tuyệt vời, còn sướng hơn trong phòng máy lạnh bây giờ.

Trong đình là hàng chục chiếc cột lim cao vút, mỗi cột to hơn vòng tay người ôm, nâu bóng. Trên mái đình đầy tổ chim sẻ nhưng chả đứa nào dám trèo lên bắt bởi nó cao quá, vả lại trẻ con hồi ấy hiền lành, nhút nhát, không bặm trợn như bây giờ.

Đó là chưa kể trong sách tập đọc còn có bài học “Con chim có tổ/Như ta có nhà/Tối về chim ngủ/Ban ngày chim ca/Con chim không tổ/Như ta không nhà/Chim mà mất tổ/Chim buồn không ca”, nên chẳng mấy đứa bắt phá tổ chim, trừ cu Tín con cậu Đại. Nó nghịch khiếp lắm, nó chả chừa chả sợ cái gì, kể cả đình, cả thành hoàng, vua, bà thái hậu. Sau này đời nó thật lận đận, bị đi tù, có lẽ do nghiệp chướng.

Phía trước và sau đình nếu tính từ ngoài đường vào, có hai cây nhãn. Một cây phía nam, một cây phía bắc. Nếu chỉ gọi cộc lốc bằng cây nhãn tức là đã giảm đi rất nhiều giá trị của cây. Phải dùng từ đại thụ, lão đại thụ, lão thụ mộc mới xứng đáng. Cây đằng sau tỏa tán rộng hơn cây đằng trước gấp mấy lần dù có thể cùng tuổi. Tôi chả biết tuổi cây đã được bao nhiêu nhưng đoán ít nhất cũng phải vài trăm năm, xê dịch trong khoảng 400 - 500 năm.

Trần đời tôi chưa thấy ở đâu có những cây nhãn to đến thế. Tuổi thì có nhẽ chỉ kém cây gạo hơn 700 niên bên đền Mõ xã Ngũ Phúc gần đó. Cụ nhãn đằng trước thấp, tán hẹp, thân to khoảng 2 vòng tay người ôm. Không hiểu bị sâu bệnh hay làm sao mà thân cây rỗng, lỗ to đến mức người chui lọt vào. Tụi trẻ con đêm sáng giăng ra đình chơi trận giả hoặc trốn tìm có đứa còn bạo dạn chui hẳn vào cây nhãn trốn, có khi hai, ba đứa cùng vào nấp. Cũng nghe nói gốc nhãn đằng trước có ma, người con gái mặc áo trắng hay quanh quẩn gốc cây rồi ra bờ giếng ngồi khóc.

Nghe ông Trác bà Khỏa (chủ thửa ruộng nho nhỏ sát đó) kể thế chứ tôi cũng chưa gặp "cô" bao giờ, chỉ có điều sờ sợ không dám chui vào hốc nhãn trốn như chúng nó, cũng không bao giờ dám vuốt đầu con chó đá chỗ góc ruộng bà Khỏa. Về sau, nghe nói ai đó, không biết trẻ con hay người nhớn, nghịch dại, chất rơm vào lỗ rỗng đốt, làm cụ cổ thụ chết dần. Sao con người ta ác thế không biết. Cái cây cả mấy trăm năm tồn tại xanh tốt, chỉ bởi ngọn lửa của kẻ ác độc, ngu đần mà chết oan chết uổng.

Cụ nhãn đằng sau mới kinh, mới đáng nể. Thân cụ phải hai người vòng tay ôm vẫn chưa khít, còn thừa một đoạn dài. Da xù xì gợn như vảy rồng. Đó là chưa kể bộ rễ, ngoài phần ăn sâu dưới đất, thì phần gồ nổi u nổi cục chạy trên mặt đất trông cứ như những bức tường bằng rễ, lan xa gốc mấy mét. Cây cao khoảng 15 mét, những cành nhãn to cả vòng tay ôm tỏa ra 4 hướng, tán lá xanh mướt um tùm xum xuê rậm rạp. Tán nhãn che mát một vùng rộng vài trăm mét vuông. Ngay dưới gốc nhãn cũng có hai khối đá xanh mát lạnh, vuông vức, như chiếc ghế chiếc giường cho người mỏi chân nằm ngồi nghỉ ngơi.

Nhiều anh chị yêu nhau buổi trưa hay ra đó ngồi tán tỉnh, chứ buổi tối thì tôi không biết, nhưng chắc có. Quả nhãn đình rất ngon, cùi dày, mọng nước nhưng khô sạch, ngọt lừ. Thời đầu thập niên 60 hai cây này do các cụ phụ lão thuộc hội phụ lão trồng cây của xã quản lý. Tới mùa nhãn, các cụ thuê người trông coi, khi nhãn chín thì thu hoạch, bán quả lấy tiền nộp vào quỹ. Sau khi các cụ vặt xong thì tháo khoán. Trẻ con ra mót nhãn, có những đứa bạo dạn leo tận tít đầu cành, như anh em nhà ông Dinh ông Sớm con cụ Mịch chẳng hạn, mót được cả bị cói.

Nhưng thế sự nhiều nỗi éo le. Người xưa bảo “thương hải tang điền”, nay bãi bể mai nương dâu, biến cải huyền vi chả biết thế nào, làm gì có thứ muôn năm mãi mãi, nhưng chỉ buồn một nỗi ngôi đình cổ ấy, cụ thụ mộc mấy trăm tuổi ấy, trải qua bao nhiêu bão giông gió giật, chiến tranh tao loạn, bao cuộc dập vùi của cả trời lẫn người vẫn chả sao, thế mà lại biến mất khi cuộc sống, xã hội đã yên hàn. Năm 1965, ngôi đình đang làm nhiệm vụ che chở tụi trẻ con ê a học bài thì hợp tác xã nông nghiệp bắt chúng phải đi chỗ khác để… phá đình, lấy gỗ lấy ngói xây nhà hợp tác, làm trại chăn nuôi.

Đình hay trường cũng không quan trọng bằng chuồng nuôi lợn. Hàng chục cột gỗ lim nâu bóng bị hạ nằm ngổn ngang, những phiến đá xanh mát lạnh bị người ta bẩy lên, phiến thì vỡ, phiến bị chở đi, lưu lạc đâu mất cả. Chỉ trong khoảng một tuần chỉ còn trơ lại cái nền vỡ nát, lổn nhổn gạch vụn ngói vụn, hoang vắng, tang thương. Ngôi trường cấp 1, lớp học đầu đời của bao lứa học sinh làng tôi, bỗng chốc xóa sổ.

Mất đình, cụ nhãn cổ thụ trở thành trơ trọi. Khối thân thể gỗ chắc nình nịch lực lưỡng mấy người ôm, khoảng cành lá xanh rậm rạp khổng lồ tỏa bóng kia, nghe truyền rằng do chính đức vua con nhà Mạc, ngài Mạc Đăng Doanh, trồng từ thời giữa thế kỷ 16, chịu nguy cơ “thập tử nhất sinh”. Không ai trông coi, giống như một thứ di sản ba vạ vất vưởng, cụ bị người này người kia tới leo trèo chặt cành, đào rễ về làm củi, ngày càng xơ xác. Ráng trụ được thêm mươi năm, cụ héo dần khô dần.

Đã có lúc người ta định đốn bỏ, định đào phăng cả gốc làm củi. May thay lúc cụ chỉ còn cái gốc thoi thóp chưa chết hẳn, ông hiệu trưởng trường cấp 2, ngôi trường mới được xây ngay trên nền đình cũ, đã quyết định cứu. Ông Nguyễn Minh Trí, vị hiệu trưởng nhân hậu ấy, ra lệnh khoanh cho “cụ” một vòng, cấm xâm phạm, cử người chăm nom tưới tắm, bón thêm chất này chất kia. Gốc nhãn cổ thụ được cứu, cải tử hoàn sinh, nhưng có lẽ trải qua trận bầm dập kinh hoàng đã mất quá nhiều sức, nên tới giờ vẫn chỉ lùn tịt, thấp tẹt, giống như thứ chứng tích của một thời oanh liệt.

Nguyễn Thông

Theo Một Thế Giới


Gửi bình luận
(0) Bình luận
1

Cô Hồng

Cô tên Hồng, Nguyễn Thị Hồng. Và như cái tên của mình, cô đã sống một cuộc đời đẹp như một đóa hồng, không phải đóa hồng sang trọng, quý phái được trồng trong khu vườn của những lâu đài tráng lệ, mà là đóa hồng dại ven đường – bình dị, đơn sơ mà thoang thoảng hương thơm làm say đắm lòng người.
2

Khi con bạn bỗng dưng chán học

Khi phát hiện con có vẻ chán học, thậm chí sợ hãi không muốn đến trường, cha mẹ thường tỏ ra hốt hoảng và lo lắng. Thế nhưng các chuyên gia về tâm lý lại cho rằng, đó chỉ là hiện tượng bình thường.
3

Thủ môn Bùi Tiến Dũng đốn tim các em học sinh bằng câu trả lời không thể tinh tế hơn

Ngày 16.9, tại Trường THCS Nguyễn Trường Tộ, quận Đồng Đa, Hà Nội đã diễn ra chương trình “Strong Vietnam” (Việt Nam vững mạnh) số thứ 3 do Tập đoàn T&T Group và CLB bóng đá Hà Nội tổ chức.

Nhớ những bài học hồi bé tí

Học xong, tự dưng thấy yêu cái vườn nhà mình, muốn làm gì đó cuốc xới, trồng trọt để vườn xanh hơn đẹp hơn. Tình yêu lao động thấm vào lòng con trẻ một cách tự nhiên, trong trẻo từ những bài học giản dị như vậy.

Hà Tĩnh: Nữ sinh bỏ thi chịu tang bố được đặc cách tốt nghiệp

Sở GD-ĐT Hà Tĩnh cho biết, em Nguyễn Diệu Linh (ở xã Hương Lâm, huyện Hương Khê, Hà Tĩnh) bỏ dở kỳ thi vì bố mất đột ngột đã được đặc cách tốt nghiệp THPT.

Nhà văn – Dịch giả Nguyễn Bích Lan: 'Chất Michelle là Trí tuệ mức cao trong mọi hoàn cảnh'

Sách - 18/09/2019 08:00
Dịch giả - nhà văn Bích Lan mới đây đã có những nhận xét và đánh giá thú vị về cuốn hồi ký Chất Michelle của cựu Đệ nhất Phu nhân Mỹ.

Dễ mắc bệnh do thói quen chưa tốt

Sức khỏe - 17/09/2019 17:15
Một vài thói quen đơn giản hằng ngày như để tinh thần căng thẳng, tự cô lập, không ra ngoài, ăn trưa tại bàn làm việc… làm ảnh hưởng đến sức khỏe hệ miễn dịch, khiến bạn dễ mắc bệnh. Hãy kịp thời phát hiện, để có cách xử trí chúng tốt hơn.

Hoa hậu Giáng My: ‘Phải là người thông tuệ mới chọn sách đi tặng mọi người’

Giải trí - 17/09/2019 17:13
Ngày 14.9.2019, “Hành trình Từ trái tim” vùng sâu – vùng xa miền Đông và vùng sông rạch Đồng bằng Sông Cửu Long do Trung Nguyên Legend khởi xướng đã đến ĐH Tiền Giang (Tiền Giang) và Đồn Biên phòng Cửa Đại (Bến Tre).

Lại bắt 'trọn ổ' 34 người Trung Quốc phạm pháp ở Đà Nẵng

Thời sự - 17/09/2019 17:11
Ngày 17.9, Phòng Quản lý Xuất nhập cảnh Công an TP.Đà Nẵng cho biết đang phối hợp với Công an quận Ngũ Hành Sơn để làm rõ và xử lý đối với 34 người Trung Quốc về hoạt động sai mục đích nhập cảnh.

'1 con heo có 4 chân, vậy 70 thì có bao nhiêu? Câu hỏi đơn giản nhưng không phải ai cũng trả lời được

Giới trẻ - 17/09/2019 16:16
Đứng ở vị trí quản lý, mỗi câu hỏi phỏng vấn đề ra không đơn thuần kiểm tra năng lực và nghiệp vụ của ứng viên mà đó còn là các nhân tố tư duy thành công.

Công dụng làm đẹp của dầu ma giê

Giới trẻ - 17/09/2019 15:55
Hãy dùng dầu ma giê để giúp bạn trở nên xinh đẹp, rạng rỡ hơn.

Song Hye Kyo 'trốn' sang Mỹ du học sau ly hôn Song Joong Ki

Giải trí - 17/09/2019 15:54
Sau cuộc ly hôn ồn ào với Song Joong Ki, Song Hye Kyo quyết định bất ngờ là sang Mỹ tham gia lớp học ngắn hạn về mỹ thuật.

Lãnh đạo Đài Loan cáo buộc chính quyền Trung Quốc can thiệp bầu cử

Thế giới - 17/09/2019 15:43
Lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn hôm 16.9 đã cáo buộc Trung Quốc cố gắng can thiệp tới cuộc bầu cử đầu năm 2020 sau khi gây sức ép để Quần đảo Solomon cắt đứt quan hệ với Đài Bắc.

Ăn đậu rồng để khỏe

Sức khỏe - 17/09/2019 15:42
Tên khoa học của đậu rồng là Psophocarpus tetragonolobus. Đậu rồng có giá trị dinh dưỡng cao, có thể vừa dùng làm thực phẩm, vừa chữa nhiều bệnh khác nhau.

Người cao tuổi nên uống trà để ngừa suy giảm nhận thức

Sức khỏe - 17/09/2019 15:40
Phát hiện trà tạo ra hiệu ứng tuyệt vời trên não, các nhà khoa học tại Đại học Quốc gia Singapore khuyên người già nên uống trà thường xuyên để cải thiện trí nhớ và giảm nguy cơ suy giảm nhận thức.

TP.HCM điều tra khẩn xử lý nạn ‘chăn dắt’ ăn xin

Thời sự - 17/09/2019 15:39
TP.HCM giao Công an TP tổ chức điều tra, xử lý các đối tượng “chăn dắt”, trục lợi người khuyết tật, người cao tuổi, trẻ em và các đối tượng yếu thế khác để tổ chức hoạt động lang thang bán hàng rong, xin ăn theo quy định của pháp luật.

Trưởng đặc khu Hồng Kông tổ chức đối thoại trực tiếp với dân

Thế giới - 17/09/2019 15:38
Lãnh đạo Hồng Kông Lâm Trịnh Nguyệt Nga (Carrie Lam) sẽ tổ chức các cuộc đối thoại công khai với người dân Hồng Kông vào tuần tới trong một nỗ lực nhằm giảm căng thẳng tại thuộc địa cũ của Anh.

Bộ Y tế lên tiếng về phát ngôn đổi tên Trường đại học Y dược TP.HCM ​

Giáo dục - 17/09/2019 15:37
Sau khi Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến yêu cầu Trường đại học Y dược TP.HCM đổi tên thành Đại học Sức khỏe để tránh tụt hậu đã có nhiều dư luận trái chiều, ngày 17.9, Bộ Y tế lên tiếng rằng việc đổi tên này là cần thiết và phù hợp Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học.

Iron Man có thể xuất hiện trong phim về Black Widow

Điện ảnh - 17/09/2019 14:20
Robert Downey Jr. có thể trở lại với vai Iron Man trong phần phim riêng của Black Widow.

Sốc nhiệt ở bé trai 3 tuổi bị bỏ quên trên xe nguy hiểm đến đâu?

Thời sự - 17/09/2019 14:18
Sự việc bé trai 3 tuổi (quê Bắc Ninh) bị bỏ quên trên xe ô tô suốt 7 giờ đồng bị hôn mê sâu và nguy kịch vừa được các bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương xác định là do bé bị sốc nhiệt. Vậy bệnh lý sốc nhiệt này diễn ra như thế nào, mức độ nguy hiểm ra sao đối với người bệnh?
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2018 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.vn. Phát triển bởi ONECMS